ARC_E2701 ΘΕΜΑΤΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ 1
Χωρίς Μνήμη: Εργασίες Δημόσιας Τέχνης
Δευτέρα 11:30 – 14:00
Καθηγητής Πάνος Κούρος
Η σύγκλιση τέχνης και αρχιτεκτονικής βασίζεται τις τελευταίες δεκαετίες σε ένα κοινό ενδιαφέρον για τις «κοινωνικές χρήσεις της μορφής», στους χώρους συνύπαρξης και σύγκρουσης της σύγχρονης πόλης. H δημόσια τέχνη είναι η πιο σαφής έκφραση αυτής της σύγκλισης, συνορεύοντας με πεδία όπως οι αστικές σπουδές, η κοινωνική γεωγραφία και η πολιτική θεωρία. Το μάθημα εστιάζει στη δυνατότητα της δημόσιας τέχνης να ενεργοποιεί δυνατότητες δράσης σε σχέση με τη συλλογική και προσωπική μνήμη. Εισαγάγει στους σημερινούς προβληματισμούς για το σχεδιασμό και τις χρήσεις των αντι-μνημείων στους τόπους εντεινόμενης βίας τόσο στον κοινωνικό ιστό όσο και στα γήινα οικοσυστήματα.
Πώς οι σύγχρονες πρακτικές τέχνης και αρχιτεκτονικής στο δημόσιο χώρο προσκαλούν το κοινό να αναλάβει την εργασία της μνήμης, να πάρει ενεργά μέρος σε μια διαδικασία σκέψης/ διαλόγου/ αντιπαράθεσης για τις σημερινές προσβολές, για τις μη αναγνωρισμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Πώς έχουν αλλάξει τα μέσα και οι πρακτικές σχεδιασμού των μνημείων, μετά την «έκρηξη της μνήμης» της δεκαετίας του ’90, τις μαζικές προσφυγικές ροές και τις ανα-βιώσεις της εθνικής ταυτότητας; Γιατί αποτυγχάνει η λειτουργία μνημόνευσης στα παραδοσιακά μνημεία; Γιατί τα ιστορικά είδη τέχνης, το πάθος, η παθητική θέαση, ο διδακτισμός είναι σήμερα ανεπαρκή εργαλεία για να κάνουμε ορατό το παρελθόν και να σκεφτούμε τη σχέση του με το παρόν και το μέλλον; Ερωτήματα όπως τα παραπάνω θα συζητηθούν σε σχέση με τις βασικές θεωρητικές έννοιες και διαμάχες γύρω από το δημόσιο χώρο, τη δημόσια σφαίρα και τη δημόσια τέχνη. Θα διατρέξουμε τα σημαντικότερα έργα μνημόνευσης και παράλληλα θα εργαστούμε για το σχεδιασμό ενός αντι-μνημείου που αναφέρεται σε πρόσφατα τραυματικά συμβάντα. Τo μάθημα είναι σεμιναριακό -εργαστηριακό και βασίζεται στην ενεργή συμβολή όλων στη σειρά των συζητήσεων και στη διαδικασία της έρευνας.
Βιβλιογραφία
Bishop, Claire (ed.). Participation, Cambridge, Mass.: MIT Press, 2006
Bishop, Claire. Antagonism and Relational Aesthetics. October 110, Fall 2004, σ. 51–79.
Bourriaud, Nicolas. Σχεσιακή Αισθητική. Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, 2014.
Bradley Will and Charles Esche, Art and Social Change. A Critical Reader. Tate Publishing, 2007.
Deutsche, Rosalyn. Evictions: Art and Spatial Politics. Cambridge, MA: The MIT Press, 1996.
Enwezor, Ongwui, ed., Documenta 11 Platform2: Experiments in Truth. Kassel: Documenta 2002.
Finkelpearl,Tom. Dialogues in Public Art. Cambridge, MA: MIT Press, 2000.
Franzen B., K. König, C. Plath. Sculpture projects Muenster 07, Editors:, Verlag der Buchhandlung Walther König, Köln, 2007.
* Habermas, Jürgen, Αλλαγή δομής της δημοσιότητας, Αθήνα: Νήσος, 2007
Habermas, Jurgen.The Structural Transformation of the Public Sphere: An Inquiry into a Category of Bourgeois Society. Cambridge, MA: MIT Press, 1989.
* Kester, Grant. One and the Many, Contemporary Collaborative Art in a Global Context. Duke University Press, 2011.
Kwon, Miwon. One Place After Another. Cambridge, Mass.: MIT Press, 2003
Lacy, Suzanne (ed). Mapping the Terrain: New Genre Public Art. Bay Press, 1995
Matzner, Florian ed. Public Art, A Reader. Ostfildern: Hatje Cantz, 2004.
Mitchell, W.J.T. (ed). Art and the Public Sphere, Chicago: University of Chicago Press, 1992.
Mouffe, Chantal. For an Antagonistic Public Sphere, in: Democracy Unrealized, Documenta 11, Ostfildern-Ruit: Hatje Cantz, 2002.
Nancy, Jean-Luc. The Inoperative Community. University of Minnesota Press, 1991.
* Raunig, Gerald. Art and Revolution. Transversal Activism in the Long Twentieth Century. Cambridge, Mass.: MIT Press, 2007
* Thompson, Nato. Living as Form: Socially Engaged Art from 1991-2011. The MIT Press, 2012.
* Warner, Michael. Publics and Counterpublics. Cambridge, Mass.: MIT Press, 2002
Young, James E. “The Counter-Monument: Memory against Itself in Germany Today”. Critical Inquiry, Vol. 18, No. 2 (Winter, 1992), σ. 267-296.
Κούρος, Πάνος. Πράξεις Συνεκφώνησης. Αθήνα: Futura, 2008.
Κούρος, Πάνος & Ελπίδα Καραμπά, ΑrchivePublic: Επιτελέσεις αρχείων στη δημόσια τέχνη. Τοπικές παρεμβάσεις, Πάτρα: Τμήμα Αρχιτεκτόνων και Εκδόσεις Κύβος, 2012.
Κούρος, Πάνος. “Μνημονικές διαδράσεις ως πρακτικές σύγχρονης τέχνης στην πόλη”. Αρχιτέκτονες, τ. 45, Μάιος-Ιουν. 2004.
Κούρος, Πάνος. «Ανάμεσα στην performance και το αρχείο: Ανταγωνισμοί επιθυμίας και μνήμης στη δημόσια σφαίρα», στο: Α. Αυγητίδου (επιμ.), Δημόσια Τέχνη, Δημόσια Σφαίρα, Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2021.
Kούρος, Πάνος. «Άστατες οικειότητες σε αργά εδάφη», στο: Θ. Ζαφειρόπουλος (επιμ.), Εδώ! Τόπος – Τοπίο – Χώρος – Χρόνος, Αθήνα: Τζιόλα, 2024.
Σταυρακάκης Γ., Κ. Σταφυλάκης (επ.). Το πολιτικό στη σύγχρονη τέχνη. Εκκρεμές: Αθήνα, 2008.
Αξιολόγηση
Η αξιολόγηση βασίζεται στα εξής:
- Ενεργής συμμετοχή στη συζήτηση σε κάθε μάθημα
- Πρόοδος κατά τη διάρκεια του εξαμήνου
- Παρουσίαση, θέμα και Βιβλίο Εργασιών
Κριτήρια αξιολόγησης θεμάτων:
α. Έρευνα και ανάπτυξη ιδέας (concept)
β. Οπτική έκφραση